Uitvaartwetgeving

De belangrijkste regels staan in de Wet op de lijkbezorging. Die regelt vooral het wanneer en het waar: binnen welke termijn een uitvaart plaatsvindt, welke papieren nodig zijn, en wat er met een graf of met de as mag. Over het hoe, de vorm van het afscheid, ben je grotendeels vrij.

Na een overlijden stelt een arts vast dat iemand is overleden en of dat een natuurlijke dood is. Bij een natuurlijke dood kan de behandelend arts de verklaring van overlijden afgeven. Twijfelt de arts, dan schakelt hij de gemeentelijke lijkschouwer in, die zo nodig de officier van justitie inlicht. De uitvaart kan dan pas doorgaan als justitie daar toestemming voor geeft.

Een overlijden moet worden aangegeven bij de gemeente waar iemand is overleden, binnen 6 dagen. Meestal doet de uitvaartondernemer dit; je kunt het ook zelf doen. Aangifte doen is gratis. De gemeente maakt een akte van overlijden op en verwerkt het overlijden in de Basisregistratie Personen.

Een begrafenis of crematie mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden plaatsvinden, en niet later dan op de zesde werkdag. Wil je eerder, bijvoorbeeld om religieuze redenen, of later, bijvoorbeeld omdat familie van ver moet komen, dan is toestemming van de burgemeester nodig. De uitvaartondernemer vraagt die meestal aan.

Een overledene mag thuis of in een rouwcentrum worden opgebaard. Daarbij is koeling nodig; de uitvaartondernemer zorgt daarvoor.

Je kunt je lichaam na je overlijden ter beschikking stellen aan de wetenschap. Dat moet je bij leven zelf regelen, met een schriftelijke verklaring bij een anatomisch instituut van een universiteit. Het instituut kan een lichaam in sommige situaties toch weigeren; spreek daarom ook een alternatief af met je naasten.

Een crematie vindt plaats in een crematorium. Bij de overledene gaat een vuurvast steentje met een uniek nummer mee, zodat de as altijd herkenbaar blijft.

Na de crematie bewaart het crematorium de as volgens de wet minstens een maand. In bijzondere gevallen kan de officier van justitie toestemming geven om de as eerder mee te nemen, bijvoorbeeld om hem naar het buitenland te brengen.

Bij een begrafenis koop je een grafrecht voor een bepaalde periode. Voor een particulier graf is dat meestal tien tot twintig jaar, daarna kun je verlengen. Bij een algemeen graf heb je geen zeggenschap over wie er later nog in wordt begraven; bij een particulier graf wel.

Een graf mag niet binnen tien jaar na de begrafenis worden geruimd. Daarna kan dat, als het grafrecht is afgelopen en niet is verlengd. De begraafplaats laat dat van tevoren weten aan de bekende nabestaanden.

Een graf openen om iemand op een andere plek te begraven, kan alleen met toestemming van de burgemeester van de gemeente waar de begraafplaats ligt.

Wordt een overledene naar het buitenland overgebracht, dan zijn extra documenten nodig, zoals een internationaal laissez-passer voor lijken. Een uitvaartondernemer die ervaring heeft met repatriëring regelt dit. Overlijdt iemand in het buitenland, dan kan de Nederlandse ambassade of het consulaat helpen.

Voor het meenemen van as naar het buitenland zijn wettelijk geen documenten nodig. Het is wel verstandig een verklaring van overlijden en een verklaring van de crematie mee te nemen, bij voorkeur in het Engels. Het land van bestemming en de luchtvaartmaatschappij kunnen eigen regels hebben.

Wordt een kind na 24 weken zwangerschap levenloos geboren, dan is aangifte bij de gemeente verplicht. Bij een kortere zwangerschap is er geen plicht om te begraven of te cremeren, maar mag het wel. Veel begraafplaatsen en crematoria hebben een aparte plek voor kinderen.

Regelt niemand de uitvaart, dan zorgt de gemeente waar iemand is overleden ervoor. Dat is een sobere uitvaart, waarbij de familie weinig inspraak heeft. De gemeente kan de kosten verhalen op de nalatenschap of op directe familieleden. Wil de familie wel zelf regelen maar is er geen geld, dan kan zij bij haar eigen gemeente bijzondere bijstand aanvragen.

Bij resomeren wordt het lichaam opgelost in warm water met loog. In Nederland mag dat nog niet. Er ligt een wetsvoorstel, de Wet bestemming lichamen van overledenen, dat resomeren mogelijk maakt en de Wet op de lijkbezorging vervangt. Wanneer die wet ingaat, is nog niet bekend.