Nalatenschap en erfrecht

Eerst het belangrijkste

Direct na een overlijden zijn maar een paar dingen echt dringend: een arts laten komen, een uitvaartondernemer bellen en de naaste familie inlichten. Alles wat met de erfenis te maken heeft, kan wachten tot na de uitvaart.

Op deze pagina lees je in de volgorde waarin het meestal speelt wat er rond een nalatenschap komt kijken: wie erft, of er een testament is, welke keuze je als erfgenaam hebt, wat er met schulden en bezittingen gebeurt en hoe het zit met erfbelasting.

Welke termijnen gelden er?

Er gelden maar een paar vaste termijnen. De rest mag in je eigen tempo.

Aangifte van overlijden: binnen 6 dagen, bij de gemeente waar iemand is overleden. Meestal doet de uitvaartondernemer dit.
Begrafenis of crematie: niet eerder dan 36 uur en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden.
Aangifte erfbelasting: binnen 20 maanden na een overlijden vanaf 1 januari 2026. Bij een overlijden daarvoor gold 8 maanden.
Een erfenis aanvaarden of verwerpen: hiervoor staat geen termijn in de wet, tenzij de kantonrechter je er een stelt.

Wie erft er als er geen testament is?

Zonder testament bepaalt de wet wie erft. Als eerste erven de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen, ieder voor een gelijk deel. Is een kind al overleden, dan nemen diens kinderen zijn plaats in.

Met de wettelijke verdeling krijgt de partner alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen een vordering ter waarde van hun erfdeel, die meestal pas opeisbaar wordt als de langstlevende partner overlijdt of failliet gaat. Zo kan de partner blijven wonen en leven zoals voorheen.

Is er een partner maar zijn er geen kinderen, dan erft de partner alles. Is er geen partner en zijn er geen kinderen, dan kijkt de wet verder in de familie:

Eerst de ouders, broers en zussen. De ouders krijgen samen minstens de helft.
Dan de grootouders en hun afstammelingen, zoals ooms, tantes, neven en nichten.
Daarna de overgrootouders en hun afstammelingen.
Is er helemaal niemand, dan gaat de nalatenschap naar de Staat.
Let op: ongehuwd samenwonenden erven zonder testament niet van elkaar.

Wat regel je met een testament?

Met een testament bepaal je zelf wie wat erft. Je kunt ook vrienden, stiefkinderen of een goed doel laten erven, een executeur aanwijzen die de nalatenschap afwikkelt, en een legaat geven: een bepaald bedrag of voorwerp voor een bepaalde persoon. Een testament laat je opstellen door een notaris.

Voor persoonlijke wensen kun je daarnaast een codicil maken: een handgeschreven, gedateerd en ondertekend briefje waarin je bijvoorbeeld je uitvaartwensen vastlegt, of wie je sieraden en meubels krijgt.

Kinderen kun je niet helemaal onterven. Een kind houdt recht op de legitieme portie: de helft van wat het zonder testament had gekregen, als geldbedrag. Een kind moet daar wel zelf binnen vijf jaar een beroep op doen.

Is er een testament?

Elk testament dat een Nederlandse notaris opstelt, wordt ingeschreven in het Centraal Testamentenregister. De notaris die de nalatenschap afwikkelt, zoekt dat standaard na. Je kunt het ook zelf navragen; schriftelijk is dat gratis, met een kopie van de overlijdensakte erbij.

Het register laat alleen zien óf er een testament is en bij welke notaris het ligt, niet wat erin staat. Die notaris kan je de inhoud geven.

Aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen

Als erfgenaam kies je wat je met de erfenis doet. Dat is vooral belangrijk als er schulden kunnen zijn.

Zuiver aanvaarden: je krijgt alles, de bezittingen én de schulden. Zijn de schulden groter, dan betaal je die in principe ook uit je eigen geld.
Beneficiair aanvaarden: je erft, maar schulden worden alleen betaald uit de nalatenschap zelf. Daarna moet de nalatenschap volgens vaste regels worden afgewikkeld.
Verwerpen: je erft niets, geen bezittingen en geen schulden. Je erfdeel gaat naar de volgende erfgenaam, vaak je eigen kinderen.

Neem de tijd, maar let op wat je doet

De wet geeft geen vaste termijn voor deze keuze. Wel mogen schuldeisers in de eerste drie maanden na het overlijden geen verhaal halen op de nalatenschap, zodat je rustig kunt uitzoeken hoe het ervoor staat. Een schuldeiser of mede-erfgenaam kan de kantonrechter vragen je een termijn te stellen. Kies je dan niet, dan geldt dat je zuiver hebt aanvaard.

Pas op met spullen uit de nalatenschap. Wie iets verkoopt, weggeeft of voor zichzelf houdt, kan daarmee de erfenis zuiver aanvaarden. Twijfel je, laat dan alles liggen tot je hebt gekozen.

Beneficiair aanvaarden of verwerpen doe je met een verklaring bij de rechtbank; dat kan ook via de notaris. Het griffierecht is € 165 (tarief 2026). Voor een minderjarige erfgenaam geldt iets anders: heeft die niet binnen drie maanden verworpen, dan heeft hij automatisch beneficiair aanvaard.

Wat gebeurt er met schulden?

Schulden horen bij de nalatenschap en worden in principe betaald uit wat de overledene naliet. Een paar veelvoorkomende situaties:

Hypotheek: die blijft bestaan. Een overlijdensrisicoverzekering kan een deel of alles aflossen.
Studieschuld bij DUO: die vervalt bij overlijden.
Toeslagen die te veel zijn ontvangen: die moeten uit de nalatenschap worden terugbetaald.
Leningen en creditcards: die worden betaald uit de nalatenschap, voor zover die toereikend is.

De woning en andere bezittingen

Was de overledene getrouwd en woont de partner in het huis, dan kan die er met de wettelijke verdeling gewoon blijven wonen. Is er geen partner, dan beslissen de erfgenamen samen of het huis wordt verkocht of dat een van hen het overneemt. Voor de overdracht van een huis is altijd een notaris nodig.

Bankrekeningen worden na het overlijden meestal geblokkeerd. Om erover te beschikken vraagt de bank vaak een verklaring van erfrecht. Veel banken betalen de rekening van de uitvaartondernemer wel rechtstreeks vanaf de rekening van de overledene; vraag dat na bij de bank.

Een uitkering van een levensverzekering gaat naar de begunstigde en valt buiten de nalatenschap. Voor de erfbelasting kan zo'n uitkering wel meetellen, bijvoorbeeld als de overledene zelf de premies betaalde.

Pensioen en inkomen van de partner

Is je partner overleden, dan kun je onder voorwaarden een Anw-uitkering krijgen van de SVB. Die stopt als je hertrouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenwonen.

Een partnerpensioen van het pensioenfonds van je partner loopt meestal wel levenslang door. Pensioenfondsen krijgen het overlijden doorgegeven via de gemeente, maar neem voor de zekerheid zelf ook contact op.

Erfbelasting in 2026

Over het deel van de erfenis boven je vrijstelling betaal je erfbelasting. De vrijstelling en het tarief hangen af van je relatie tot de overledene. De grens tussen het lage en het hoge tarief ligt in 2026 op € 158.669.

Partner: vrijstelling € 828.035, daarboven 10% en 20%
Kind, pleegkind of stiefkind: vrijstelling € 26.230, daarboven 10% en 20%
Kind met een beperking: onder voorwaarden een vrijstelling van € 78.671
Kleinkind: vrijstelling € 26.230, daarboven 18% en 36%
Ouders: samen een vrijstelling van € 62.110, daarboven 30% en 40%
Broer, zus en andere erfgenamen: vrijstelling € 2.769, daarboven 30% en 40%

Aangifte erfbelasting

Na een overlijden stuurt de Belastingdienst vaak een aangiftebrief. Blijft je erfdeel onder je vrijstelling, dan hoef je meestal geen aangifte te doen. Voor een overlijden vanaf 1 januari 2026 heb je 20 maanden de tijd.

De kosten van de uitvaart mag je aftrekken als schuld van de nalatenschap. Keert er een uitvaartverzekering uit, dan gaat dat bedrag er weer vanaf. Wil je zelf uitrekenen wat je betaalt, gebruik dan de erfbelastingcalculator.

Digitale nalatenschap

Ook e-mail, sociale media, foto's in de cloud en abonnementen horen bij een nalatenschap. Zonder wachtwoorden is toegang vaak lastig. Hoe je dat regelt, lees je bij digitale nalatenschap.

Waar vind je hulp?

Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken.

De notaris: voor een verklaring van erfrecht, het afwikkelen van de nalatenschap en de overdracht van een huis.
Het Juridisch Loket: gratis juridisch advies, ook over erfrecht.
De Belastingdienst: voor vragen over erfbelasting en de aangifte.
De rechtbank: voor het verwerpen of beneficiair aanvaarden van een erfenis.
Een specialist in erfrecht of nalatenschappen vind je in de bedrijvengids.

De bedragen op een rij

In de tabel hieronder staan de vrijstellingen voor 2026 en de vaste kosten van deze pagina bij elkaar.

Onderdeel	Bedrag	Bron
Vrijstelling partner	€ 828.035	Belastingdienst 2026
Vrijstelling kind of kleinkind	€ 26.230	Belastingdienst 2026
Vrijstelling kind met een beperking	€ 78.671	Belastingdienst 2026
Vrijstelling ouders, samen	€ 62.110	Belastingdienst 2026
Vrijstelling overige erfgenamen	€ 2.769	Belastingdienst 2026
Grens lage en hoge tarief	€ 158.669	Belastingdienst 2026
Griffierecht verwerpen of beneficiair aanvaarden	€ 165	Rechtspraak 2026

Veelgestelde vragen

Wie erft er als er geen testament is?

Dan erven de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen, ieder voor een gelijk deel. Met de wettelijke verdeling krijgt de partner alle bezittingen en krijgen de kinderen een vordering. Zijn er geen partner en geen kinderen, dan erven de ouders, broers en zussen. Ongehuwd samenwonenden erven zonder testament niet van elkaar.

Moet ik binnen drie maanden kiezen of ik de erfenis aanvaard?

Nee. De wet kent geen vaste termijn om een erfenis te aanvaarden of te verwerpen. In de eerste drie maanden mogen schuldeisers alleen nog geen verhaal halen op de nalatenschap. Wel kan een schuldeiser of mede-erfgenaam de kantonrechter vragen je een termijn te stellen. Let op: wie spullen uit de nalatenschap verkoopt of houdt, kan daarmee de erfenis zuiver aanvaarden.

Wat is de legitieme portie?

Dat is het deel waar een kind altijd recht op heeft, ook als het in het testament is onterfd: de helft van wat het zonder testament had gekregen. Het is een geldbedrag, geen deel van de spullen. Het kind moet er binnen vijf jaar zelf een beroep op doen.

Hoeveel erfbelasting betaal ik als kind?

In 2026 heb je als kind een vrijstelling van € 26.230. Over het deel daarboven betaal je 10% tot € 158.669 en 20% over het meerdere. Kleinkinderen hebben dezelfde vrijstelling, maar betalen 18% en 36%.

Kan ik een erfenis weigeren als er schulden zijn?

Ja. Je kunt verwerpen: dan erf je niets, ook geen schulden. Of je aanvaardt beneficiair: dan erf je wel, maar worden schulden alleen uit de nalatenschap betaald. Beide doe je met een verklaring bij de rechtbank; het griffierecht is € 165 (2026).

Wat is een verklaring van erfrecht?

Een verklaring van een notaris waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Banken en het Kadaster vragen er vaak om. Vraag de notaris vooraf wat het kost; de prijs hangt af van het aantal erfgenamen en hoe ingewikkeld de situatie is.

Moet ik aangifte doen als ik onder de vrijstelling blijf?

Meestal niet. Blijft je erfdeel onder je vrijstelling, dan ben je geen erfbelasting verschuldigd en hoef je in de meeste gevallen geen aangifte te doen. Krijg je wel een aangiftebrief van de Belastingdienst, reageer daar dan op.

Onderdelen van dit onderwerp

Beroemde nalatenschappen

Wat gebeurde er met de nalatenschap van Rembrandt, Van Gogh en Anne Frank? Bekende verhalen over erfenissen, testamenten en wat mensen achterlaten, en wat je er zelf van…

Digitale nalatenschap

E-mail, sociale media, foto's in de cloud en abonnementen: ook je online leven blijft achter. Zo regel je dat, voor jezelf of voor een ander.

Erfenis en testament

Wat regel je met een testament, en hoe wikkel je een erfenis af? Een helder overzicht, van het opstellen van je eigen testament tot de verdeling na een overlijden.

Erfrecht wereldwijd

Woonde de overledene in het buitenland, of is er bezit over de grens? Hoe het erfrecht en de erfbelasting werken in tien landen die voor Nederlanders vaak een rol spelen.

Nabestaanden financieel

Na een overlijden komt er ook financieel veel op je af. Een praktisch overzicht: wat moet snel, waar heb je recht op, en wat kan wachten.