Het nieuwe schooljaar begint, maar jouw kind gaat niet mee: omgaan met rouw na het verlies van een kind

Voor de meeste gezinnen betekent het einde van de zomervakantie een nieuw begin. Schoolspullen worden gekocht, kleding klaargelegd en de wekker wordt weer gezet. Kinderen gaan terug naar school, naar hun klas en naar hun vriendjes.

Maar voor ouders die een kind hebben verloren, kan diezelfde periode juist bijzonder confronterend zijn.

Een lege plek aan de ontbijttafel. Een schooltas die niet meer nodig is. Een naam die niet meer op een schoollijst staat. Het nieuwe schooljaar kan daardoor het gemis opnieuw heel voelbaar maken.

Na het overlijden van een kind kan het soms voelen alsof de wereld gewoon verdergaat terwijl je eigen leven volledig tot stilstand is gekomen.

Andere ouders praten over de eerste schooldag, nieuwe leraren en schoolfoto's. Winkels staan vol met schoolartikelen. Op sociale media verschijnen foto's van kinderen met een nieuwe rugtas voor de deur.

Voor ouders die een kind missen, kunnen juist die alledaagse momenten pijnlijk zijn.

Het kan confronterend zijn om kinderen van dezelfde leeftijd te zien. Ook een bepaald schooljaar, een verjaardag of het begin van een nieuwe klas kan herinneringen oproepen aan wat had moeten zijn.

Rouw om een overleden kind kent geen vaste kalender. Een periode die voor anderen vrolijk en vanzelfsprekend is, kan voor ouders juist een moeilijke periode worden.

Het begin van een schooljaar markeert vaak een overgang. Kinderen worden ouder, gaan naar een volgende groep of beginnen aan een nieuwe fase.

Wanneer een kind is overleden, kan zo'n overgang juist benadrukken dat de ontwikkeling van het kind abrupt is gestopt.

Een ouder kan bijvoorbeeld denken:

Hoe oud zou mijn kind nu zijn geweest?

In welke klas zou mijn kind nu hebben gezeten?

Hoe zou mijn kind eruit hebben gezien?

Welke vrienden zou mijn kind nu hebben gehad?

Dat zijn geen vreemde gedachten. Het zijn vragen die onderdeel kunnen worden van het leven na het verlies.

Je hoeft niet mee te doen aan de vrolijkheid

Een veelvoorkomende druk kan zijn dat de omgeving alweer verder lijkt te gaan. Misschien wordt verwacht dat je na verloop van tijd weer gaat functioneren zoals voorheen.

Maar rouw laat zich niet zomaar aanpassen aan een agenda.

Je hoeft niet enthousiast te reageren wanneer anderen vertellen over de eerste schooldag. Je hoeft geen foto's van schoolgaande kinderen te bekijken als dat te pijnlijk is. En je hoeft jezelf ook niet te dwingen om een bepaalde manier van rouwen te volgen.

Soms is het voldoende om te erkennen:

Vandaag is een moeilijke dag omdat mijn kind hier niet meer is.

Dat mag.

Andere kinderen in het gezin kunnen het nieuwe schooljaar ook anders beleven

Wanneer er naast het overleden kind nog andere kinderen in het gezin zijn, kan het begin van het schooljaar extra ingewikkeld zijn.

Zij kunnen tegelijkertijd verdriet hebben om hun broer of zus én blij zijn dat school weer begint.

Die gevoelens kunnen naast elkaar bestaan.

Een kind kan lachen om een grapje van een klasgenoot en later thuis verdrietig zijn om het gemis van zijn overleden broer of zus. Dat betekent niet dat het verdriet verdwenen is.

Het kan daarom helpen om kinderen ruimte te geven om over hun overleden broer of zus te praten, maar hen daar niet toe te verplichten.

Praat eventueel met school

Wanneer een overleden kind een schoolgaand broertje of zusje heeft, kan het verstandig zijn om de school op de hoogte te brengen van wat er speelt.

Een leerkracht hoeft niet alle details te kennen. Wel kan het belangrijk zijn dat school weet dat er sprake is van een verlies binnen het gezin.

Daardoor kan een verandering in gedrag beter worden begrepen.

Een kind kan bijvoorbeeld:

• minder geconcentreerd zijn;
• sneller huilen;
• stiller worden;
• moeite hebben met afscheid nemen;
• vermoeid zijn;
• boos reageren;
• minder goed presteren;
• juist extra vrolijk of druk zijn.

Scholen hebben bovendien een verantwoordelijkheid om kinderen passend te ondersteunen. De Kinderombudsman benadrukt dat ieder kind recht heeft op onderwijs dat bij het kind past en op de ondersteuning die het nodig heeft.

Maak ruimte voor je overleden kind

Het kan voor sommige gezinnen waardevol zijn om het overleden kind juist een plek te geven tijdens momenten waarop het gemis extra sterk wordt.

Dat hoeft niet groot te zijn.

Misschien wordt er op de eerste schooldag een kaars aangestoken. Misschien wordt een foto neergezet. Misschien wordt de naam van het kind bewust genoemd.

Er bestaat geen voorgeschreven ritueel.

Het belangrijkste is dat het past bij het gezin.

Ook wanneer een kind niet meer fysiek aanwezig is, blijft het onderdeel van de familiegeschiedenis.

De eerste schooldag kan een herdenkingsmoment worden

Voor sommige ouders kan de eerste schooldag ieder jaar opnieuw een moeilijk moment zijn.

Misschien was het kind normaal gesproken degene die met een nieuwe rugtas naar school ging. Misschien was het de eerste dag van de middelbare school waar het kind nooit aan toe is gekomen.

Juist die niet-meegemaakte momenten kunnen een belangrijke plaats krijgen binnen rouw.

Dat kan soms voelen als rouw om een toekomst die niet meer werkelijkheid wordt.

Je rouwt dan niet alleen om wat er was, maar ook om wat had kunnen zijn.

Je hoeft je verdriet niet te verbergen voor andere kinderen

Kinderen merken vaak dat er iets aan de hand is. Het kan daarom helpen om verdriet niet altijd weg te stoppen.

Een ouder die zegt:

"Vandaag mis ik je broer of zus extra omdat het nieuwe schooljaar begint."

geeft daarmee ruimte aan het verdriet.

Het laat ook zien dat verdriet en het gewone leven naast elkaar kunnen bestaan.

Lachen, naar school gaan, sporten en spelen betekenen niet dat iemand het overleden kind vergeet.

Rouw kan ieder jaar veranderen

Het eerste schooljaar na een overlijden kan anders voelen dan het tweede. En het tweede kan weer anders zijn dan het vijfde.

Nieuwe gebeurtenissen kunnen opnieuw herinneringen oproepen.

Een klasgenoot die dezelfde leeftijd bereikt. Een diploma-uitreiking. Een eerste schooldag op de middelbare school. Een examen. Een verjaardag.

Het zijn momenten waarop het gemis opnieuw zichtbaar kan worden.

Daarom betekent een moeilijke periode niet automatisch dat iemand "terug bij af" is in het rouwproces.

Rouw verloopt niet in een rechte lijn.

Ook ouders mogen opnieuw verdrietig zijn

Soms denken ouders dat ze na een bepaalde periode weer sterk moeten zijn. Zeker wanneer andere kinderen in het gezin aandacht en zorg nodig hebben.

Maar het overlijden van een kind is geen gebeurtenis die je simpelweg achter je laat.

Je leert uiteindelijk mogelijk leven met het gemis, maar dat betekent niet dat het kind minder belangrijk wordt.

Het kan juist helpen om ruimte te maken voor beide kanten van het leven: voor het verdriet én voor de momenten waarop het leven weer doorgaat.

Een nieuw schooljaar zonder je kind

Voor veel ouders is de start van het schooljaar een harde herinnering aan wat er ontbreekt.

Waar andere ouders misschien denken aan nieuwe schoolboeken, gymkleding en schoolfoto's, kan een ouder die een kind heeft verloren vooral denken aan één ding:

Mijn kind had hier moeten staan.

Daar hoeft geen oplossing voor te zijn.

Soms is het belangrijkste wat een omgeving kan doen simpelweg erkennen dat dit verdriet er is. Niet proberen het weg te praten, niet zeggen dat het "weer beter wordt", maar luisteren en de naam van het overleden kind blijven noemen.

Want een nieuw schooljaar betekent niet dat het oude verdriet moet verdwijnen.

Het betekent alleen dat de wereld verdergaat terwijl een ouder zijn of haar kind blijft missen.

Bronnen

• Kinderombudsman – Goed onderwijs
• Kinderombudsman – Wat is een passende vorm van onderwijs?
• Kinderombudsman – Ouders en verzorgers